Pse disa vende si SHBA dhe Holanda nuk e festojnë 1 Maj-in?
30 Prill '25
Çdo vit më 1 Maj, bota ndalet për të nderuar punëtorët – shtyllën e çdo shoqërie. E njohur si Dita e Punës, kjo ditë rrënjët i ka në fundin e shekullit XIX, me Çështjen Haymarket në Çikago, dhe u shndërrua në simbol të luftës për të drejtat e punëtorëve, veçanërisht për orarin tetë-orësh të punës.
Sot, mbi 80 vende e shpallin këtë ditë si festë zyrtare. Tubimet, marshimet dhe aktivitetet kulturore që zhvillohen përreth botës i japin zë kërkesave për kushte më të mira pune, barazi dhe drejtësi sociale.
Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO) shpall çdo vit një temë për të adresuar sfidat më urgjente në vendin e punës. Edhe pse tema për vitin 2025 ende nuk është bërë publike, ajo pritet të lidhet me çështje si dixhitalizimi, veprimi klimatik apo rimëkëmbja pas pandemisë.
Po pse disa vende nuk e festojnë më 1 Maj?
Edhe pse 1 Maji është një ditë me simbolikë të thellë historike për të drejtat e punëtorëve, disa vende – përfshirë disa nga ekonomitë më të mëdha në botë – nuk e festojnë atë në këtë datë.
Shtetet e Bashkuara dhe Kanadaja e kremtojnë Ditën e Punës në të hënën e parë të shtatorit. Kjo zgjedhje nuk është rastësore – pas ngjarjeve të përgjakshme të Haymarket në Çikago (1886), autoritetet amerikane u distancuan nga data 1 Maj për shkak të konotacioneve socialiste dhe anarkiste që ajo mori ndërkombëtarisht. Kanadaja ndoqi të njëjtën rrugë për të shmangur ndikimin e ideologjive të majta.
Australia dhe Zelanda e Re e festojnë Ditën e Punës në data të ndryshme, varësisht nga rajoni. Festa e tyre lidhet me përvjetorët e arritjes së orarit tetë-orësh të punës në secilin shtet, dhe jo me 1 Majin si simbol global.
Mbretëria e Bashkuar dhe Irlanda kanë të ashtuquajturën “festën e hershme të majit” që bie zakonisht në të hënën e parë të muajit maj, por nuk ka lidhje të drejtpërdrejtë me të drejtat e punëtorëve. Në këto vende, kjo datë ka më shumë karakter pranveror dhe tradicional sesa sindikalist.
Holanda nuk e njeh aspak 1 Majin si festë kombëtare – për shkak të një historie sindikaliste më të përmbajtur dhe mungesës së një lëvizjeje të fuqishme që të kërkonte njohjen zyrtare të kësaj dite.
Një mesazh global përtej datave dhe kalendarëve
Pavarësisht se kur apo si festohet, Dita Ndërkombëtare e Punës mbetet një thirrje për të reflektuar mbi të drejtat e punëtorëve, drejtësinë sociale dhe barazinë në vendin e punës. Është një ditë që tejkalon kufijtë dhe kalendarët, dhe që na kujton se përparimi i shoqërisë është i lidhur ngushtë me dinjitetin e punës dhe fuqizimin e atyre që e bëjnë ekonominë të lëvizë e që janë punëtorët./ AkademiPune