Rrugëtimi i mërgimtarit nga Kosova, sot arkitekt i njohur në botë

09 Oct, 2019

Rrugëtimi i mërgimtarit nga Kosova, sot arkitekt i njohur në botë
	 	 

PERPARIM RAMA, ARKITEKT NË ANGLI

“Kurrë mos mendo që je shumë ekspert në diçka dhe nuk ke nevojë për përvojë. Shihe jetën si përvojë e të mësuarit të vazhdueshëm" - Denis Waitley

Shpërngulja nga atdheu mund të duket një rrugë pa kthim. Bredhja me valixhe drejt stacioneve të shteteve të tjera ku askund nuk dëgjohet e flitet gjuha jote, ngjallë në zemrën e secilit një ndjenjë sikur je i humbur, pa fat dhe pa asnjë shpresë për të ardhmen. Mirëpo, dëshira për të qenë i suksesshëm nuk shuhet asnjëherë pavarësisht humbjes së shpresës apo rrethanave të cilat shpesh suksesin e bëjnë te paimagjinueshëm e aq më larg të arritshëm. Storja në vazhdim po aq sa përmban një dëshmi suksesi, përfshinë edhe rrugën plot me sfida drejt një ëndrre, e cila në nisje mund të duket e parealizueshme.

Ishte vetëm 16 vjeçar kur vendosi të largohej nga Kosova. Nën thundrën serbe, pa lirinë e shprehjes e të lëvizjes, e vetmja shpresë për të qe largimi. Perparim Rama, një djalë me shumë aspirata për të ardhmen, në një moshë të njomë rrugëtoi për në Britani të Madhe, që sot të jetë një ndër arkitektët më të njohur në mbarë botën.

Muaj më herët, para se të nisej për në Britani, ai kishte provuar të merrte një vizë për në Paris, në mënyrë që të merrte pjesë në hapjen e ekspozitës personale të babait të tij por ishte e pamundur ta realizonte atë udhëtim. Kësisoj, me ftesë të vajzës së axhës së tij, Ilirjanës, mori rrugën për në Londër, meqë atëbotë nuk nevojitej vizë për në Britani të Madhe.

Gjatë intervistës për KosovaJob, Rama rrëfen sfidat e largimit nga atdheu i tij si dhe peripecitë e integrimit në një vend të huaj. 16 vjeçar, plot vullnet e entuziazëm, Perparimi filloi të kërkonte për një punë në Londër.

Në vitin 1991 kur shkova në Londër nuk e kuptova që edhe Britania asokohe po kalonte nëpër sfidë ekonomike. Ishte shumë e vështirë të gjindej punë e posaçërisht për një djalë 16 vjeçar - pa përvojë pune siç isha unë mirëpo e dija se duhej patjetër të gjeja punë dhe së paku t’i shlyeja borxhin familjes, që kishin marrë për ta mundësuar udhëtimin tim”.

Në Londër, ai rrëfen se si puna e tij e parë ishte enëlarës, pastaj gatuante sanduiçe, punonte nëpër klube vallëzimi, si barman e si kamarier. Gjatë kësaj kohe ai vazhdonte edhe studimet. Ndonëse nuk e kishe shumë të lehtë t’i realizonte ëndrrat e tij, Perparimi thotë se kishte punuar me shumë zell.

Shtepia H

“Inspirimi im është njeriu dhe natyra”

Gjatë karrierës së tij, Rama realizoi një mori projektesh, me të cilat përfaqësoi Kosovën gjithandej botës. Në vitin 2012, në Bienalen e Arkitekturës ne Venecia, Rama përfaqësoi Kosovën për herë të parë në histori me Pavilionin ‘Filigree Maker’’ ose ‘’Punuesi i filigranit’’, i cili u mirëprit pozitivisht nga mediet ndërkombëtare e posaçërisht nga Presidenti i Bienales Paulo Barata, i cili e quajti këtë projekt "Architecture Democracy". Ai si projekt madhor të tij e përmend edhe Hamam Jazz Bar, projekti që fitoi vendin e parë në botë në vitin 2013 si dhe H House apo Shtëpia H në Prishtinë, projekt i cili poashtu është fitues i disa çmimeve dhe që u publikua edhe nëpër mediet botërore si shumë unik dhe madhor.

Me këtë pavilion kam shtjelluar efektin/ndërlidhshmërinë emocionale të urbanizmit dhe arkitekturës së Kosovës në njeriun. Pavilioni ka qenë interaktiv dhe u ka mundësuar vizitorëve nga e gjithë bota të njoftohen për së afërmi me arkitekturën e Kosovës. Edhe Hamam Jazz Bar, ka qenë i punuar terësisht me produkte vendore, të Kosovës. Ky projekt ka qenë shumë eksperimental dhe ka pasur një ndikim pozitiv në të gjithë komunitetin tonë. Inspirimi im është njeriu dhe natyra. Gjithmonë ndërlidhem me projektet të cilat ia rrisin namin për të mirë Kosovës”.

“Hamam Jazz Bar”, sipas Ramës ka përçuar mesazhin se edhe shqiptarët mund të mbërrijnë majat e botës nëse besojnë në vete dhe nuk i frikësohen sfidave por përfaqësohen në mënyrë unike.

Hamam Jazz Bar

Cilësitë që duhet të ketë një arkitekt i mirë dhe perspektiva per arkitektët kosovarë

Rama jep disa këshilla për të rinjtë që duan të ndërtojnë karrierën e tyre në arkitekturë, të cilët i këshillon të nisin punën vetëm në rast se e bëjnë këtë profesion me shumë pasion. Profesioni i arkitekturës është shumë i vështirë, por sipas tij në qoftë se kryhet me dëshirë, nuk krijon ndjesinë e lodhjes apo monotonisë. Ai si cilësinë kryesore të një arkitekti të mirë nënvizon të qenurit njeri i mirë, pra të mendojë për të mirën e njerëzimit.

Një arkitekt i mirë duhet të jetë njeri i mirë. Të jetë empatik dhe ta kuptojë sa më thelbësisht njeriun si qenie dhe lidhshmërinë e tij me natyrën, ta kuptojë efektin e hapësirës, masës, natyrës, në dijen dhe mendjen e njeriut. Duhet ta kuptojë se nuk ka asnjë zhvillim urban e arkitektonik i cili është neutral. Çdo zhvillim është ose pozitiv ose negativ, pra ose jetështues ose jetëmarrës. Arkitekti i mirë duhet të ketë interes për çdo lëmi dhe të thellohet në lëmi të ndryshme varësisht nga projektet, klientët me të cilët merret. Të jetë i uritur gjithmonë për më shumë dije. Të kuptoj jetën sa më thellësisht. Të ketë mundësi t’i abstraktojë dhe t’i rikonstruktojë elementet për të mirën e njerëzimit, të mos jetë egoist. Duhet të jetë i hapur, komunikativ, të bëj pyetje me rëndësi. Duhet të jetë njeri i mirë”

Si një ndër momentet kulminante në karrierën e tij krahas projekteve të suksesshme, ai përmend edhe përfundimin e studimeve Master dhe rrëfen një moment me babain e tij, tashmë të ndjerë.

Përfundimi i studimeve Master me bën  të ndjehem shumë krenar sepse e di se sa është gëzuar babi, i cili ishte i sëmurë asokohe, ishte në fakt vera e fundit së bashku dhe une mora librat me vete në vitin 2003 dhe kalova 2 muaj në Shtoj me babin, ku edhe vazhdova të shkruaj tezën. Babi e ndjente veten keq sepse mendonte që po më pengon ne studime. Prandaj, kur e lajmërova se kam marrë notën më të lartë të dhënë ndonjëherë në atë institut, ai filloi të qante nga gëzimi, e kështu u përlotëm së bashku”.

Perparim Rama

Sa i përket përspektivës për arkitektët e rinjë në Kosovë, Rama tha se ka mundësi ani pse nevojitet më shumë investim në qendrat e edukimit. Kjo, sepse sipas tij problemi kryesor qëndron tek mënyra e edukimit, ku përdoren metodat e vjetra të mësimit. Ai nënvizoi se Kosova është akoma në hapat e parë të zhvillimit dhe kur të nxjerren arkitektë të mirë, edhe mundësitë do të jenë akoma më të mëdha.

Dëshira për të arritur sukses aq sa duket e bukur, në vete ngërthen sfida dhe përpjekje të cilat na duken të paarritshme. Në rrugëtimin drejt suksesit, si ky i Përparimit, është e rëndësishme të mos ndalosh, të mos ndalosh por të punosh drejt tij deri sa të arrihen objektivat për të cilat ja vlenë që të fillojmë nga pika zero.

Fillo Kuizin
Testojeni veten, mësoni më shumë dhe argëtohuni në të njejtën kohë nëpërmjet kuizeve që ofrojmë ne për ju.
  • Cili nga këta lojtar tenisi ka më së shumti tituj ne turneun e famshëm “Wimbledon” ?
    A
    Rafael Nadal
    B
    Roger Federer
    C
    Novak Djokovic
    D
    Dominic Thiem
  • Cili ekip futbolli ka më së shumti tituj në Ligën e Kampionëve?
    A
    Barcelona
    B
    Bayern Munich
    C
    Real Madrid
    D
    Manchester United
  • Në cilin vend Majlinda Kelmendi fitoi medaljen e parë të artë olimpike?
    A
    Kinë
    B
    Rusi
    C
    Francë
    D
    Brazil
  • Cili atlet mbanë rekordin botëror në vrapim 100 metra?
    A
    Usain Bolt
    B
    Justin Gatlin
    C
    Asafa Powell
    D
    Tayson Gay
  • Në cilin sport tjetër e sfidoi veten basketbollisti i famshëm Michael Jordan?
    A
    Futboll
    B
    Ragbi
    C
    Bejsboll
    D
    Boks
  • Çfarë kuptimi ka akronimi “FIFA”?
    A
    Federation Internationale de Football Association
    B
    First International Football Academy
    C
    Football Institute Federation
  • Kush ka më së shumti tituj në sportin e Formula 1?
    A
    Lewis Hamilton
    B
    Michael Schumacher
    C
    Sebastian Vettel
    D
    Fernando Alonso
  • Cili futbollist mbanë rekordin për më së shumti gola të shënuar në një vit kalendarik?
    A
    Cristiano Ronaldo
    B
    Lionel Messi
    C
    Diego Maradona
    D
    Gerd Muller
  • Kriketi është sporti kombëtar i cilit shtet?
    A
    Amerikës
    B
    Kinës
    C
    Brazilit
    D
    Australisë
  • Me çfarë nofke njihet kombëtarja e Gjermanisë në futboll?
    A
    Die Mannschaft
    B
    Die Männer
    C
    Die Fussballspieler
1
/
10
ARTIKUJ TË NGJASHËM
Nga ekonomia në gastronomi, rrugëtimi i sipërmarrëses Rudina Qosja
Rudina Qosja, punën e saj në gastronomi e nisi fillimisht në restaurantin e bashkëshortit të saj, ku për shumë vite me radhë u mor me përgatitjen e ëmbëlsirave. Duke e parë suksesin në restaurant, ajo vendosi të themelonte mikrobiznesin e saj. Sot, Rudi’s Cake Factory njihet për një koncept shumë të veçantë të ëmbëltorës në Kosovë. “Unë, nga studente e fakultetit ekonomik kalova në gastronomi, në krejt tjetër lëmi. Mirëpo, kjo ka qenë një punë të cilën e kam dashur shumë sepse gjithmonë e kam pasur pasion kuzhinën. Së pari, e fillova në Morena Bar, aty e kam menaxhuar restaurantin, i cili ka qenë i bashkëshortit. Kur e pashë se ëmbëlsirat po pëlqeheshin shumë dhe njerëzit filluan me porosi individuale aty në lokal, atëherë vendosa të investoj, t’i kryej fillimisht disa trajnime jashtë shtetit dhe pastaj mora forcën e guximin ta hapë biznesin tim”, rrëfen Rudina. Këtë biznes, ajo fillimisht e hapi vetëm si punëtori, kjo zgjati rreth tre - katër muaj dhe duke i parë kapacitet  e objektit, vendosen ta shfrytëzojnë edhe si restaurant, që njerëzit të ndalen për një kafe dhe të provojnë copën e ëmbëlsirës. Kësisoj,  Rudi’s Cake Factory, siç quhet biznesi që udhëheq Rudina, u vendos të hapej edhe si pikë e shitjes. Në një intervistë për AkademiPune, Rudina thotë se puna në fushën e gastronomisë, i jep shumë kënaqësi ngase është vazhdimisht në kontakt me njerëz të ndryshëm dhe mundohet që gjithmonë bashkë me stafin e saj t’ua plotësojnë kërkesat e tyre. “Unë veç kënaqësi ndjej me këtë punë”, thotë Rudina. Pjesa më e mirë e ditës për të është përgatitja e recetave të reja. Vanesa është ëmbëlsira më e kërkuar në dyqanin e saj, pëmban çokollatën me mjedër dhe është zbulim i vet Rudinës. Ajo thekson se qëllimi i hapjes së Rudi’s Cake Factory, ka qenë pikërisht prurja e një shije të re në Kosovë, që njerëzit të provojnë gjithmonë diçka më ndryshe. “Pjesa më e mirë e ditës për mua është përgatitja e recetave të reja.  Zakonisht, në fillim i përgatis unë dhe pastaj i realizojmë bashkë me vajzat e tjera që punojnë me mua, kështu vazhdojmë gjithnjë me të njejtat procedura. Dëshira ime është që gjithmonë të sjellim diçka të re, të provojmë diçka të re, shije të ndryshme, kjo pjesë më jep shumë kënaqësi në punën time. Ndërkaq, punën edhe më të mire e bën kolektivi -  ne jemi një staf i harsheshëm, diskutojmë bashkë, qeshim, kënaqemi në përgjithësi. Kjo është një punë me përgjegjësi por shumë frytdhënëse kur bëhet me qejf dhe pasion”, Shumë prej grave në Kosovë sot, kanë arritur ta zbehin fjalën sfidë. Edhe Rudina Qosja, si grua në biznes, thotë se nuk i ka lënë sfidat ta ndalin në rrugëtimin e saj. Ajo thekson se të gjithë biznesin e ka themeluar me ndihmën e kredive dhe përkrahjes së familjes. “Si grua në biznes nuk kam pasur vështirësi. E kam pasur përkrahjen e familjes gjithmonë, as nuk kam marrë grante, gjithçka e kam realizuar me kredi. Vetëm EBRD me ka ndihmuar në brendimin e firmës dhe më ka ndihmuar edhe financiarisht, një pjesë e kam pasuru në, një pjesë ata. Pastaj kam vazhduar me kredi, kredi pas kredie që të jem këtu ku jam sot. Vështirë nuk është, duhet me e dashtë punën, me pasë vullnet dhe patjetër me punu gati 24 orë” Në dyqan, Rudina thotë se ka më shumë punë në mesditë, ndërkaq në mëngjes furnizojnë lokalet. Kur flet për punën që e bën çdo ditë, Rudina flet më shumë pasion dhe për të pengesat duken të jenë gjithmonë të vogla dhe lehtë të tejkalueshme.  “Ka edhe pengesa, janë nganjëherë disa vogëlsira që neve na duken që zgjidhen lehtë mirëpo aty mbesim pastaj dhe shohim se janë pikërisht ato që duan më shumë vëmendje. Në punë psh, kemi pasur edhe raste kur nuk i kemi tejkaluar mirëpo parimi jonë është që  të gjejmë një zgjidhje dhe të dalim sa më mirë. Po e ndaj me ju një rast, psh e kemi përgatitur tortën në mënyrën më të mirë dhe në një moment të caktuar ajo veç ka rënë, pastaj kur e kemi analizuar kemi parë që problemet i kemi pasur tek temperatura, zhelatina nuk është përzier mirë etj, pra gjithmonë e gjejmë shkaktarin e problemit në mënyrë që të mos përsëritet e njejta gjë. Mirëpo, kryesisht janë vështirësi që tejkalohen”, Si sipërmarrëse e suksesshme, Rudina ndjehet krenare që ka arritur të punësojë edhe njerëz të tjerë në biznesin e saj. Krenaria i shtohet akoma më shumë kur e kujton se e ka nisur vetëm me një kolege, ndërkaq sot janë gjithsej shtatë punëtorë. “Për momentin jemi shtatë punëtorë. E nisëm si punëtori, punoja vetëm me një kolege, pastaj u bëmë tre, katër, e sot jemi shtatë dhe jam shumë e lumtur për këtë. Në të ardhmen, patjetër që do të rritemi edhe më shumë. Ne kemi shumë pika të shitjes të cilat i furnizojmë, kemi shumë restaurante, kemi porosi individuale, etj. Në Prishtinë, mendojmë ta hapim edhe një pikë tjetër, mirëpo gjithmonë duke pasur prioritet cilësinë e produkteve tona” Rudina Qosja, ka përfunduar disa trajnime në gastronomi, trajnime me pastiçerë francez në Greqi , dhe së fundmi në New York, trajnime me italianin e njohur Gianluca Fusto. Një karrierë është e suksesshme atëherë kur puna bëhet me shumë qejf sepse vetëm atëherë jemi vetvetja. Edhe sipas Rudinës, suksesi në karrierë arrihet edhe nëse kemi veti të mira si njerëz por edhe nëse investojmë në punën që duam. Ajo thotë se personalisht ka qenë gjithmonë optimiste, e zellshme dhe këtë punë e ka bërë gjithnjë më shumë pasion. Të rinjtë që presin të kyçen në tregun e punës sot, ajo i këshillon të punojnë shumë, të mos ndalen dhe të investojnë në punën që duan sepse nëse nuk e duan një punë nuk do të arrijnë sukses. “Punoni dhe mos u ndalni, investoni në punën që e doni sepse po nuk e deshet punën, pas 1 ose 2 vjetesh, do të lodheni sepse nuk ju jep kurrefarë kënaqësie një punë e tillë. Prandaj, gjeni punën të cilën e doni dhe kur e doni një punë, suksesi nuk mungon, tjerat vijnë pastaj. Veç me e dashtë punën, gjithçka tjetër bëhet”, përfundoi Rudina.
Lexo më shumë
EYE, projekti që ndihmon në punësimin e të rinjve në Kosovë
Gjetja e një vendi të përshtatshëm pune apo edhe vetëpunësimi shpesh nuk është një proces i lehtë.  Edhe në Kosovë, përfshirja në treg të punës shoqërohet me shumë vështirësi. Duke i parë këto pengesa, projekti “Rritja e Punësimit për të Rinjtë” - (EYE) i Agjencisë Zvicerane për Zhvillim dhe Bashkëpunim (SDC) që implementohet nga Helvetas dhe partneri lokal MDA, solli për herë të parë në Kosovë përvojat dhe idetë sesi të mbështetën të rinjtë vetëkrijues por edhe shkollat profesionale në përgatitjen e të rinjve për profesionet të cilat janë në kërkesë. Krejt kjo, për të ndikuar në identifikimin e potencialit vetëpunësues si dhe tek të rinjtë të cilët kanë aftësi në profesione të caktuara, të duhura për tregun e punës të ditëve të sotme.  Projekti EYE ka për synim të përkrahë ofruesit e trajnimeve në zhvillimin e shkathtësive të punëtorëve, ku si rrjedhojë, kjo mbështetje e fuqisë punëtore të ndikojë dukshëm në fuqizimin e sektorit privat. Pra, duke mbuluar në masë të duhur sektorin privat me fuqi punëtore të kualifikuar por edhe përmes mbështjetjes së ndërmarrjeve të reja, të cilat dukshëm ndikojnë në uljen e papunësisë në vend. Përmes aktiviteteve të projektit EYE, 4794 të rinjë kanë përfituar nga trajnimet, 1009 të rinjë kanë përfituar nga ndërmjetësimi në punësim dhe 350 vende të reja të punës janë krijuar për rininë e Kosovës. Pos kësaj, ky projekt vazhdimisht përkrahë edhe grupet e margjinalizura. Këtu vlen të theksohet se qindra persona nga këto grupe kanë marrë mbështetje nga ky projekt.    “Në dy vitet e fundit, nga grupet e margjinalizuara, 300 persona kanë përfituar nga trajnimet e përkrahura nga projekti EYE, 70 janë punësuar dhe janë realizuar 300 ndërmjetësime në punësim. Ndërkaq, po në dy vitet e fundit, projekti EYE ka ndihmuar në krijimin e  gjithsej 350 vendeve të punës për të rinjtë e Kosovës.”, shpjegoi për KosovaJob Vlora Kastrati, zyrtare për Monitorim dhe Matje të Rezultateve në EYE. Një dukuri që vazhdon të jetë prezente në Kosovë është papunësia. Sipas Anketës së Fuqisë Punëtore, të realizuar nga Agjencia e Statistikave të Kosovës, papunësia te të rinjtë është shumë e lartë në Kosovë. “Në tremujorin e dytë të vitit 2019, të rinjtë në Kosovë kishin gjasa dy herë më shumë të jenë të papunë krahasuar me të rriturit. Në mesin e personave të moshës 15-24 vjeçare dhe në fuqinë punëtore, 49.1 % ishin të papunë”, thuhet ndër të tjerash në raport. Sipas përfaqësuesve të projektit, disa nga faktorët që ndikojnë në papunësi janë: mungesa e informatave për vendet e lira të punës, ekonomia e paqëndrueshme, mosgatishmëria e sektorit privat për të publikuar vendet e reja të punës, etj. Ajo që iu mungon të rinjve për t’u punësuar, sipas tyre janë: mungesa e përgatitjes nga institucionet arsimore në përputhje me kërkesat e tregut, shërbimet e orientimit në karrierë dhe shkathtësitë e buta. E njëra prej arsyeve pse shfaqet ky problem konsiderohet mungesa e bashkëpunimit në mes të insitucioneve të edukimit dhe sektorit privat. Duke e parë edhe këtë problematikë, EYE vazhdimisht punon nga afër edhe me shkollat profesionale, që të rinjtë të orientohet drejt profesioneve të cilat ua mundësojnë një përfshirje më të shpejtë në treg të punës. EYE është një projekt i cili i përshtatet dinamikave që zhvillohen në treg. Ky projekt synon të krijojë një ambient të favorshëm, si për bizneset ashtu edhe për të rinjtë që jetojnë në Kosovë, dhe një treg dinamik të punës të ofrojë më shumë vende pune, duke përfshirë vetëpunësimin në mënyrë gjithpërfshirëse për të gjithë të rinjtë e Kosovës. Këto të dhëna janë nxjerrë në fazën e dytë të projektit EYE, në periudhën prej 1 janar 2017 deri me 30 qershor 2019.
Lexo më shumë
Vendosmëria për të arritur ëndrrën, një uragan që shkatërron çdo sfidë
LUMNIJE BERISHA, GAZETARE "Gjithmonë duket e pamundur, derisa realizohet" - Nelson Mandela Pothuajse çdo ditë përballemi me shumë sfida. Mirëpo, dëshirën dhe vullnetin për t’u bërë dikush në jetë nuk e ndal asnjëra, për aq gjatë sa frymojmë e punojmë. Historia e Lumnije Berishes është një histori mahnitëse, diçka që të ngjallë shumë vetëbesim e kurajo për të ecur tutje në jetë, një rrugë e cila mund të duket e pafund , plot me tunele në mes por që të lehtë e ka bërë Lumja - ashtu siç e thërrasin të gjithë personat që e njohin. Për Lumniije Berishen, sfidat filluan qysh në moshën 4 vjeçare – kur aksidentalisht humbi shikimin por kurrë vizionin për të ardhmen.  Si shkak i kësaj, Lumnija bashkë me të ëmën u zhvendosen të jetonin në qytetin e Pejës, që ajo të mund të vijonte mësimet që nga klasa e parë në shkollën speciale për të verbërit në Pejë. Në po të njejtën shkollë, përfundoi edhe shkollimim e mesëm. Pas përfundimit të shkollës së mesme, ajo vijoi një mori trajnimesh e në mesin e tyre edhe trajnime për medie – çka nxiti dëshirën e Lumës që të merrej me profesionin e gazetarisë. Punën e saj të parë e filloi në Radio Kamenica ku punoi për 6 muaj rresht, duke vazhduar me punën e saj të dytë në Radio 24. Edhe gjatë kësaj kohe, Lumja merrte pjesë në trajnime te ndryshme mirëpo siç rrëfen ajo për KosovaJob, trajnimet zgjasnin pak muaj dhe përsëri kthehej në monotoninë e njejtë – të cilën ajo nuk e dëshironte. “Realisht, këto trajnime zgjasnin 3-6 muaj dhe prapë mbetesha në shtëpi sa që një ditë prej ditëve vendosa të largohem nga Kosova. Kësisoj, unë u shkruaj shumë ambasadave që të shoh se çka mund të më ofrojnë ato dhe nga të gjitha ambasadat e mundshme në Kosovë, përgjigje mora nga tri prej tyre. Më serioze doli të jetë ambasada amerikane. Ata më morën, më intervistuan, me pyeten për arsyet se pse dua të largohem nga Kosova dhe pas shpjegimit tim, ata më thanë që unë duhet të rri në vendin tim, të vazhdoj shkollimin e të kontribuoj këtu.  Pastaj, vendosa të regjistrohem në fakultetin filologjik, në departamentin e gazetarisë dhe këtu mande fillon krejt sfida - se nuk e quaj problem ngase kjo ka qenë një sfidë që unë pavarësisht vështirësive, e kam tejkaluar”, shpjegon Lumnija. Ajo rrëfen se sa e rëndësishme ka qenë për të raporti i mirë me kolegët edhe në fakultet por edhe në punë për të arritur rezultatet e dëshiruara. Gjatë studimeve, Lumes iu desh që të gjitha shënimet e marra nga koleget t'i përshtate në alfabetin Braille sepse ka qenë e pamundur që dikush t'ia lexonte të gjitha ato libra voluminozë. Me plot përkushtim e vullnet, Lumja punonte dhe studionte në të njejtën kohë. “Disa thonë vullneti, e ndoshta edhe vullneti sepse e kam pasur të vështirë të gjej përgjigje se si kam arritur deri këtu ku jam sot, mirëpo edhe une them se vullneti për punë më paska pru deri këtu”, rrëfen Lumnija. Përmes gazetarisë, Lumja kontribuon për personat me aftësi të kufizuara Në vitin 2013, ajo nisi të punonte në Radio Kosova e në të njejtën kohë vazhdonte edhe studimet në departamentin e Gazetarisë.  Pas përfundimit të studimeve, Lumja nisi emisionin e saj autorial, një javor, të titulluar “Për një botë më të mirë” ku trajtohen tema që kanë të bëjnë me personat me aftësi të kufizuara. Ajo thotë se është krenare që nëpërmjet këtij emisioni ka arritur sadopak të ngrisë vetëdijen e njerëzve e të institucioneve që edhe personat me aftësi të kufizuara i takojnë kësaj bote, i takojnë Kosovës dhe janë njerëz që duhet përkrahur e dhënë shtysë.  Për të mos u ndalur asnjëherë, Lumja vazhdoi edhe studimet master duke nxjerrë në shitje edhe librin e saj të parë të titulluar “Qasja e institucioneve dhe medieve ndaj personave me aftësi të kufizuara në Kosovë”. "Në fund të studimeve, unë për temë zgjodha qasja e institucioneve dhe medieve ndaj personave me aftësi të kufizuara në Kosovë – kur e kam mbrojtë temën, atëherë profesori Ramë Buja me propozoi që këtë temë ta bëj libër sepse është diçka që nuk ka në vendin tonë ende. Edhe unë ashtu veprova dhe të gjitha kopjet i kam shpërndarë për njerëzit, gjithmonë me shpresë se do t’iu hyjnë në punë informacionet që i gjejnë aty brenda” Që nga muaji mars, Lumja udhëheq edhe një emision të ri të titulluar “Kaleidoskop”, i cili transmetohet në valët e programit të parë të Radio Kosovës çdo të enjte dhe trajtohen tema nga më të ndryshmet.   Vendosmëria, përgjegjshmëria dhe sinqeriteti – 3 tiparët e Lumës Njerëzit parimorë, gjithmonë i hapin dyert vetës për të arritur sukseset në jetë. Lumja thotë se ndër parimet më të fuqishme që ajo ka në jetë është vendosmëria. Ajo thotë se lufton shumë për të arritur atë që do. “Kur e marrë një punë,  i di edhe përgjegjësitë e mija. Përpiqem që të jem shumë e sinqertë me njerëzit dhe natyrisht të jem edhe e drejtpërdrejtë. Të jesh i drejtpërdrejtë për mua vlen shumë. Nëse këto i posedon atëherë vërtetë gjithmonë do ia dalësh sepse të gjitha këto të çojnë drejt suksesit por pa vendosmëri mendoj që nuk mund të arrijmë asgjë, edhe në karrierë vendosmëria është numër një" Ndër tjera, ajo thotë se i ndjek me shumë ëndje të gjithë njerëzit e suksesshëm në fusha të ndryshme. Prej tyre, Lumja mundohet të nxjerrë më të mirat që ato pastaj t’i përdorë qoftë në jetën e përditshme e qoftë në profesion. Ndërkaq, të rinjtë e tjerë që presin të kyçen në treg të punës, ajo i këshillon që para se t’i hyjnë një profesioni të qartësojnë se çka duan të bëjnë në jetë dhe të mos thonë vetëm dua të bëhem por të hulumtojnë e lexojnë sa duhet dhe të mos lejojnë që vetëm kur të dalin në tregun e punës ta kuptojnë se nuk e duan vërtetë profesionin që kanë zgjedhur.  Puna, një vend që bashkëdyzon idetë, detyrat dhe sakrificat për njëri tjetrin Ambienti i punës konsiderohet një vend ku bashkëdyzohen idetë, detyrat e nganjëherë edhe sakrificat për njëri tjetrin. Edhe për Lumnije Berishën në karrierë kanë luajtur shumë rol raportet e mira që ajo ka pasur me kolegët qysh në fakultet e gjithashtu edhe në punë. Ndërkaq mbështetja më e madhe gjatë rrugëtimit të saj, padyshim që ka qenë familja, e sidomos nëna e saj e cila e ka përcjellur në çdo hap. “Mbështetja ime më e madhe kanë qenë normalisht familja por ajo që gjithmonë me ka ndihmuar ka qenë nëna ime, e cila në çdo hap me ka asistuar qoftë kur jam përgatitur për provime sepse na është dashtë të konsultojmë shumë literature, gjatë vitit të parë m'u gjet shkolla në Pejë, shoqata m’i ka shtypur tre libra, ishte fjala për Hyrje në Gazetari, Bazat e Komunikologjisë dhe Zhanret e Gazetarisë, ato trija i kam pasur dhe që të trija pastaj i kam lënë në fakultet. Nëna më ka ndihmuar shumë, këtu e gjej rastin t’i falenderoj edhe kolegët, që të gjithë i kam pasë krah për vite me radhë, kemi qenë shumë bashkëpunues e edhe sot kemi kujtime shumë të mira dhe gjithmonë u kthehemi atyre ditëve” theksoi Lumnije Berisha. Krejt në fund,  ajo pati edhe një thirrje për të gjithë personat me nevoja të veçanta në Kosovë, që të jenë sa më të zëshëm dhe të arsyeshëm në të gjitha kërkesat që bëjnë. 
Lexo më shumë
Fotografia, arti i të jetuarit në një nivel tjetër
Me foto aparatin e tij, ka arritur të kapë imazhe nga më të bukurat, e sidomos në vendlindjen e tij në Kosovë. Puna prej kameramani dhe fotografi në të njejtën kohë, e ka dërguar në vende të ndryshme, duke e bërë pjesëmarrës edhe në ngjarjet më të rëndësishme për Kosovën. I lindur në Artanë, Arben Llapashtica është një ndër fotografët e suksesshëm në Kosovë që veprimtarinë e tij artistike e ka mbushur me plot suksese edhe në nivel ndërkombëtar.   Me shpirtin e tij artistik, Arbeni përmes fotografisë arrinë të na dërgojë në bjeshkë, në det, qytete e vende të ndryshme, edhe në ato vende pothuajse të harruara. Fotografia e tij, jo vetëm që na bën të ndjejmë një realitet ndryshe, ajo njëkohësisht kontibuon që ta shndërrojë Kosovën në një shtet kurioz për t’u vizituar nga turistët e huaj. Si kameraman, karrierën e nisi gjatë vitit 2001, si fotograf aktiv, pak më vonë. Kontaktin e parë më fotoaparat profesional thotë se e pati gjatë kohës sa ishte pjesë e një shkolle për gazetari, një projekt norvegjez por i cili është quajtur Instituti Kosovar për Gazetari (KIJAC).  Gjatë asaj kohe, Arbeni tregon se kishte konkurruar në një garë për fotografi me ç’rast kishte zënë vendin e parë. Kjo ngjarje kishte qenë edhe një motivim për hapat e tjerë në karrierë. “Unë e dërgova një fotografi të një lope të regjistruar, e konsiderova vlerë evropiane për shkak se në atë kohe nuk ishte bërë akoma regjistrimi i popullësisë, ndërkaq regjistrimi i kafshëve po“ , thekson Llapashtica. Arben Llapashtica është më shumë një fotograf i fotografive spontane dhe pasionant i trashëgimisë kulturore, arkeologjike. Një tjetër pasion i tij është mbledhja e fotografive të vjetra. Ai thotë se i pëlqen të fotografojë kudo që has nëpër arkiva të Kosovës, në monografi të vjetra.  Në krijimtarinë e tij të pasur, bijnë në sy hapësirat e braktisura, natyra, kafshët e egra të cilat rrallë mund t’i shohin njerëzit. Duke qenë edhe fotograf zyrtar i Filharmonisë së Kosovës, ai është vazhdimisht pjesëmarrës në koncerte dhe çka i pëlqen më shumë në karrierën e tij si fotograf janë pikërisht momentet e dirigjentëve. “Më lënë përshtypje momentent e dirigjentëve, instrumentistëve. Më herët, kam pasur edhe ekspozita për këto momente. Përveç profesionit si kameraman jam edhe autor i dokumentarëve. Të dyja i bëj me shumë pasion. Si fotograf jam goxha aktiv, nuk dalë kurrë nga shtëpia pa e pasur çantën, nuk di të ecë pa çantë. Janë disa vende që i frekuentoj gati çdo javë dhe mendoj që Kosova ofron shumë, sidomos për fotografët. Ka objekte, trashëgmi kulturore, e shumë gjëra të bukura“, shprehet Arbeni. Jo pak foto të Arben Llapashticës janë realizuar edhe me dron. Ai është ndër të parët fotografë që e kishte fotografuar Bibliotekën Kombëtare të Kosovës nga lart.  Aftësitë që i nevojiten në karrierë një fotografi Si në çdo profesion tjetër, edhe në atë të fotografit dhe kameramanit kërkohen disa aftësi specifike për të qenë i suksesshëm në punë. Ndër të parat patjetër që duhet të jetë të qenit i shkathët. Mirëpo, shumica e kameramanëve dhe fotografëve, Arbeni thotë se janë më shumë zanatlinj dhe të gjitha mësimet i marrin gjatë rrugës. “Tek ne nuk ka ndonjë shkollë specifike për kamerë. Në kuadër të fakultetit të arteve është vetëm si lëndë. Pra, ne jemi më shumë zanatlinj. Ka rëndësi të veçantë të qenit i shkathët në këtë profesion si dhe momenti se ku qëllon për të shkrepur gjëra interesante. Natyrisht luan rol edhe performanca teknikisht, edhe ajo është aftësi” Gjatë intervistës, Arben Llapashtica kujton se pasluftës në Kosovë, fotografët aktivë kanë qenë pak më të rrallë, ndërkaq sot fotografët shqiptarë konkurrojnë edhe me fotografë botërorë dhe ka edhe prej atyre që punojnë për agjenci të njohura në botë. Sfidat e profesionit të një fotografi dhe kameramani Kur flet për vështirësitë që ka hasur gjatë rrugëtimit të tij si kameraman e fotograf, Arbeni ndër të parat që përmend janë trazirat e 17 marsit. “Ndoshta si sfidë mund t‘i konsideroj trazirat e marsit, kur kam shkuar në ndërrim të një kolegu ne Graçanicë dhe ai nuk guxonte as ta ngriste kamerën lart sepse konflikti ka qenë i tillë. Mbaj mend një moment kur e plagosën një protestues dhe gjysma e njerëzve më thoshin ta xhiroja ndërsa gjysma tjetër mos e xhiro. Ajo ka qenë vërtetë sfidë, nuk dija çka të bëj dhe nuk arrija as të tërhiqem“, rrëfen Arbeni. Mbrojtja e krijimtarisë origjinale, paraqet një sfidë të vazhdueshme në shumë profesione. Këtë shqetësim Arbeni e ngreh edhe për fotografët. Ai thotë se fotografët shumë shpesh hasin në vështirësi ngase u vjedhen fotografitë dhe nuk citohet autori e madje edhe ua fshijnë emrin. Ndonëse në Kosovë është themeluar një agjension për mbrotje të autorit, ky agjension është i kufizuar me kompetenca dhe funksionon vetëm për brenda Kosovës. Si shkak i kësaj, Arbeni thotë se fotografët e dëmtuar nga vjedhja e krijimtarisë nuk kanë se ku të drejtohen në shumë raste. "Enciklopedia Wikipedia është e lirë, kur ngarkon foto aty secili ka të drejtë t’i përdorë kudo por tërë kohën duke e përmendur emrin. Fotografitë e mija më së shumti janë keqpërdorur pikërisht përmes kësaj metode, sepse e marrin fotografinë dhe nuk e cekin autorin e as burimin ku e kanë marrë atë fotografi.  Këtu është krijuar një agjension për mbrojtje të autorit por i cili funksionon vetëm për brenda Kosovës. Jo vetëm unë por shumica e fotografëve jemi të dëmtuar për shkak të keqpërdorimeve dhe nuk është se kemi ku drejtohemi për ankesa. Por shpresoj që do të rregullohet edhe kjo.“ Arben Llapashtica, promovues i gjërave të rralla në Kosovë Arbenin nuk e gjen kudo. Është ky mbase një element që e bën të veçantë dhe të suksesshme krijimtarinë e tij. Janë disa vende të cilat ai i frekuenton zakonisht. Në ato vende ka shkrepur edhe fotografi nga më magjepsesët në Kosovë. “Unë nuk pëlqej të shkoj aty ku shkojnë të gjithë. Më lënë përshtypje vendet ku dominojnë malet, andej nga Rugova por edhe Sharri. Janë një mrekulli e vërtetë“ Blinaja është një vend afër Prishtinës, ku bota shtazore është shumë e pasur. Aty mund të hasën rreth 1 mijë kafshë të egra. Të pakët janë njerëzit që kanë mundësi ta shohin këtë vend, ndërsa Arbeni e sjellë shumë shpesh përmes fotografisë së tij.  “Kur i kam publikuar fotografitë për herë të parë, askush nuk mund ta besonte së ky vend është vetëm 20 km larg Prishtinës dhe se ekziston një mrekulli e tillë“ Vendi i origjinës, Artana, është një vend tjetër që Arbeni thotë se ka dëshirë ta promovojë shumë, një vend i pasur me trashëgimi kulturore, një vend multi kulturor. Aty e gjen pothuajse çdo javë. Përveç natyrës, Arben Llapashtica përmes fotografisë së tij mundohet t’i mbajë në jetë edhe zanatet e vjetra, të harruara nga koha. Një gjë e tillë, i bën fotografitë e Llapashticës edhe më unike dhe konkurruese në gara botërore. “E kam pasur edhe një ekspozitë me zanatlinjt, këpucëtarë, nallban, e shumë zanate tjera. Të tilla zanate më shumë hasen në Gjakovë. Punimet janë unike por diçka që dita e ditës mund të shuhet dhe nuk duhet të lejojmë që të shuhen sepse kjo mund të jetë diçka atraktive edhe për turistët, të shohin se si bëhet nje zbukurim ose mbathje për kuaj“ Fotografia arrin të përçojë mesazhe të ndryshme, që nga ato më të bukurat e deri tek ato më të ndjeshmet.  Një ekspozitë tjetër shumë interesante që i shton vlerën ende më shumë karrierës së Arben Llapashticës është edhe promovimi i gjidhënies. “Promovimi i gjidhënies, një temë që më pati lënë përshtypje shumë. Nënat tona gjithmonë i kanë ushqyer fëmijet me gji por zakonisht janë mbuluar, janë fshehur nga turpi. Prandaj pata vendosur t‘i fotografoj disa nana, kryesisht në publik duke ushqyer fëmijët me gji, temë e cila ka qenë vërtetë shumë tabu“ Arben Llapashtica ndër tjera njihet edhe si promovues i tolerancës fetare. Në shumë prej fotografive të tij vërehet mesazhi për tolerancë fetare. Ai thekson se mundohet të kapë nga një kënd Kishën e Xhaminë, çka njerëzit nuk arrijnë ta shohin ashtu, mirëpo ai arrin të gjejë perspektiven, në një vijë ku Kisha dhe Xhamija duken në një oborr.  Të tilla shkathtësi e kanë bërë atë edhe fitues të shumë çmimeve për fotografi. Krejt në fund të bashkëbisedimit, Arbeni ka edhe një këshillë për të rinjtë që presin të kyçen në tregun e punës. Ai i këshillon ata të mos tentojnë të arrijnë karrierën e ëndrrave përmes një rruge të shkurtë.  E për fotografët e rinj, sipas tij mundësitë sot janë shumë, mirëpo i sugjeron ata që në fotografi të bëjnë sa më pak ndërhyrje dhe të mos ia humbin origjinalitetin fotografisë.  “Pas luftës në Kosovë, kanë qenë gjithsej vetëm tre televizione nacionale dhe burimi kryesor i informacioneve kanë qenë vetëm ato, edhe kameramanë e fotografë ka pasur pak. Sot, teknologjia e ka bërë të veten, tash është më e lehtë në këtë aspekt. Mirëpo, tek fotografitë sot ka më pak shpirt, sepse po bëhen intervenime brenda fotografisë, çka sugjeroj të preken sa më pak. Fotografitë e kanë vlerën e vet, mesazhin e vet, sa më pak intervenime“, përfundon Arben Llapashtica. Arben Llapashtica, tash e 20 vite punon në televizionin nacional KTV.  Ka qenë udhëheqes i grupit të kameramanëve ndërsa momentalisht ushtron detyrën e drejtorit të fotografisë dhe kameramanit në këtë televizion.
Lexo më shumë
KosovaJob është rrjeti më i madh i punësimit në Kosovë, i çertifikuar nga Bureao Veritas me ISO 9001: 2015 për Menaxhimin e Cilësisë.