Shkollat profesionale apo fakultetet, cilat përgatisin më shumë për treg të punës?

04 Mar, 2020

Shkollat profesionale apo fakultetet, cilat përgatisin më shumë për treg të punës?
	 	 

Edukimi dhe aftësitë që përfitojmë gjatë shkollimit tonë kanë rëndësi të madhe, e sidomos kur aftësitë e përfituara duhet të aplikohen në treg të punës. Kësisoj, duhet të mendojmë mirë para se të zgjedhim profesionin dhe rrugën e zhvillimit të karrierës, që të kemi qasje të lehtë dhe të shpejtë në tregun e punës.

Sipas një raporti të Bankës Botërore, të rinjve në Kosovë u duhen rreth 10 vjet për të kaluar nga shkolla në punë, përderisa në Maqedoni kjo periudhë shkon prej 4 deri në 5 vjet, ndërsa në vendet e zhvilluara rreth 1.4 vjet.

Për të kuptuar më shumë pse është kjo situatë në Kosovë, Akademi Pune ka realizuar një intervistë me Valbona Rracin, zyrtare e lartë dhe eksperte për tregun e punës dhe orientimin për karrierë në projektin “Rritja e Punësimit për të Rinj (EYE) i Agjencisë Zvicerane për Zhvillim dhe Bashkëpunim (SDC).

Ajo ka folur më shumë rreth përgatitjes së të rinjve për treg të punës dhe nëse shkollat profesionale apo fakultetet kontribuojnë më shumë për të kapërcyer hendekun në mes arsimit dhe tregut konkurrues të punës që aktualisht është sfida kryesore e ditës në Kosovë.

Gjatë intervistës, ajo theksoi se përderisa në të kaluarën, termi profesion ose punë janë përdorur kryesisht në orientimin profesional, sot, për arsye të ndryshimeve të shpejta në tregun e punës, kjo nuk është më e mundur.

Termi profesion tashmë është zëvendësuar me termin karrierë për shkak se dinamika e punës është e shpejtë dhe kërkon përshtatje të shpejtë në tregun e punës me shkathtësitë që i posedon. Prandaj është shumë e rëndësishme që përcaktimet për karrierë të jenë të qarta. Të ndihmuarit e të rinjve që të bëjnë zgjedhje të mira për profesionin dhe jetën e tyre ka bërë që orientimi për karrierë të jetë thelbësor në shoqëritë e dijes, e posaqerisht në ekonomitë në zhvillim sikurse është rasti në Kosovë”. 

Valbona Raci

Znj. Rraci theksoi se të rinjtë duhet të jenë të vendosur mbi zgjedhjen e profesionit, që gjithashtu eshte e lidhur me planet e tyre të karrierës nëse dëshirojnë të punësohen pas përfundimit të arsimit të mesëm apo të studiojnë.

Zgjedhja e arsimit të mesëm profesional krahasuar me arsimin e mesëm të përgjithshëm (gjimnazet) lehtëson shumë më tepër përcaktimin për rrugën e ardhshme të karrierës. Ajo tregoi për kohën kur kishte përfunduar shkollën e mesme të elektroteknikës në vitet 78-79, si dhe vazhdimin e studimeve inxhinierike në fakultetin e elektroteknikës. Në atë kohë, ajo tha se nuk kishte paragjykime, nuk bëheshin dallime në mes të gjimnazit dhe shkollës së mesme profesionale, që do të thotë se imazhi i tyre ishte i njëjtë.

Sa i përket dallimeve ndërmjet shkollave profesionale dhe universiteteve/kolegjeve, znj. Rraci potencoi se programet e arsimit universitar zhvillojnë arsimim akademik dhe fusha të tjera të veprimtarive akademike (kërkime shkencore, krijimtari artistike, këshillime profesionale, etj.). Ndërsa programet shkollore profesionale kryesisht zhvillojnë kompetenca, njohuri dhe shkathtësi të transferueshme që janë të nevojshme në tregun e punës. Sot profesionet konkurruese janë në rritje dhe individët zgjedhin arsimin e tyre në bazë të kthimit në investime. Shkalla e kthimit (e pritur) që zakonisht përcaktohet në formën e pagës, orienton investimet e individëve në shkathtësitë e tyre.

Qendra Evropiane për Zhvillimin e Aftësimit Profesional (CEDEFOP) ka gjeneruar prova të reja empirike për të nxjerrë në pah rolin e Arsimit dhe Aftësimit Profesional në prodhimin e përfitimeve më të gjera: rritjen ekonomike, përfshirjen sociale të grupeve të pafavorizuara dhe një shoqëri më kohezive dhe të përgjegjshme, si dhe sigurimin e punësimit dhe stabilitetin e të ardhurave.

Më tutje, znj. Rraci na dha një rast konkret nga përvoja e saj personale që kishte në moshën 25 vjeçare, ku kishte shkuar në specializim në Zvicër për programim të makinave CNC. Ajo tregoi se gjatë vizitës që kishte bërë në fabrikën “George Fischer” të gjithë të punësuarit ishin me shkollë profesionale në një fabrikë që kishte mbi 1000 punëtorë. Vetëm një person i cili merrej me zhvillimin e produkteve të reja, ishte me fakultet inxhinierie.

Sipas Agjencisë së Statistikave të Kosovës (ASK), numri i nxënësve që mësojnë në shkolla profesionale është zvogëluar. Znj. Rraci na tregoi disa nga arsyet e rënies së këtij numri.

“Ne kemi themeluar qendra të karrierës në 9 shkolla profesionale dhe përmes këtyre qendrave po i përcjellim trendet se si po shkon numri i nxënësve, a po rritet ose zvogëlohet regjistrimi në shkollat profesionale. Mendoj se ka shumë arsye sa i përket rënies së numrit të nxënësve, posaçërisht në dy vitet e fundit arsyeja primare është migrimi i familjeve, që ka ndikuar shumë në këtë drejtim. Sipas statistikave këtë vit numri i nxënësve të klasëve të 9-ta ka rënë përafërsisht për 10.000 në vendin tonë. Kjo automatikisht reflekton në numrin e të regjistruarve në shkolla të mesme. Nëse marrim parasysh gjithashtu që politikat në nivelin lokal më tepër synojnë ta mbajnë kuotën e njëjtë nëpër gjimnaze (me përjashtime të vogla), atëherë ky minus i nxënësve të klasëve të 9-ta drejtëpërdrejtë shkon në disfavor të shkollave profesionale".

3Ajo po ashtu theksoi edhe rolin e prindërve, të cilët sipas saj duhet të komunikojnë më shumë me fëmijët e tyre dhe t’i njohin interesat që ata kanë. Sipas saj, prindërit nuk duhet të vendosin për profesionin e fëmijëve të tyre, por vetëm t’ia lehtësojnë vendimmarrjen për zgjedhjen e profesionit.

Si arsye tjetër mjaft me rëndësi, znj. Rraci përmendi se duhet të ketë bashkëpunim më të mirëfilltë në mes sektorit privat dhe shkollave profesionale. Ajo tha se domosdoshmërisht nevojitet një dialog më i afërt i sektorit privat me shkollat profesionale, ashtu që këto shkolla të krijojnë dhe të kualifikojnë të rinjtë për profile që i kërkon tregu i punës.

Çka nënkupton sistemi dual (i dyfishtë) dhe cila është rëndësia e tij në shkollat profesionale?

Arsimi dhe aftësimi profesional i dyfishtë u ofron të rinjve një mundësi për të hyrë në punë të aftësuar dhe për të marrë përgjegjësinë për jetën e tyre, dhe ky sistem është sekreti i sukseseve në shumë vende të zhvilluara. Ky sistem dallon për shkak se të mësuarit zhvillohet në dy vende, në kompani dhe në shkollë. Një sistem i tillë lehtëson gjithashtu kalimin nga mësimi në punësim dhe i përgjigjet nevojave të aftësive të tregut të punës. 

Sa i përket këtij sistemi, znj. Rraci tha se tashmë ky është edhe prioritet i Ministrisë së Arsimit që të integrohet brenda sistemit të arsimit profesional.

“Sistemi dual apo të mësuarit në vendin e punës që po pilotohet kohëve të fundit në Kosovë, dukshëm ka  përafruar ofertën nga shkollat profesionale dhe kërkesën nga tregu i punës. Prandaj, sistemi dual është edhe prioritet i Ministrisë së Arsimit që të futet brenda sistemit të arsimit profesional”

Kush ofron më shumë mundësi punësimi, kolegjet private apo universitetet publike?

Numri i studentëve që studiojnë nëpër universitete publike ndër vite ka qenë i lartë. Mirëpo, ka edhe një numër të konsiderueshëm të studentëve që viteve të fundit kanë zgjedhur kolegjet private për studim.

Sipas Agjencisë së Statistikave të Kosovës, në vitin 2018-2019 numri i studentëve që janë pranuar në nivelin bachelor në kolegje private është 12.883, ndërkaq në universitete publike është numër më i vogël 11.718.

Lidhur me këtë temë, znj. Rraci tha se nuk do bënte ndarje në mes të kolegjeve private apo universiteteve publike, pasi që Ligji mbi Arsimin e Larte dhe standardet për akreditim të programeve universitare janë të njëjta si per institucionet publike, ashtu edhe ato private. Të gjitha kanë mandat t’i përgatisin shkathtësitë akademike të një individi. Mund të ketë dallime individuale në cilësi dhe performancë, në aktivitete jashtë-kurrikulare, si dhe mbështetjen e studentëve me shërbimet për zhvillim të karrierës siç është p.sh. ndërlidhja me tregun e punës.

universitete

Por nëse bëhet një krahasim mes universiteteve/kolegjeve apo shkollave profesionale dhe cilat ofrojnë më shumë mundësi punësimi, ajo nënvizoi se shkollat profesionale zhvillojnë kompetencat e kërkuara nga tregu i punës, kështu që edhe qasja në punësim është më e lehtë.

“Ta marrim si shembull fakultetin e ekonomisë. Të rinjtë në profilin e ekonomisë a i përgatitë më mirë fakulteti apo shkolla profesionale? Të jeni të bindur se shkolla profesinale i përgatitë më mirë për shkak se brenda kurrikulës i kanë orët e praktikës profesionale që ua mundësojnë atyre të familjarizohen me botën e punës, me ambientin e punës, me punën ekipore, si dhe me punën me njerëz. Ndërsa në Kosovë nuk është obligative me ligj që arsimi i lartë ta ketë praktikën profesionale brenda programit universitar (me perjashtime të vogla siç është p.sh. mjekësia)".

Përcaktimi i profesionit dhe roli i prindërve

Të rinjtë sot kanë më shumë zgjedhje për të ardhmen e tyre se kurrë më parë, por ka një numër faktorësh që afektojnë ata. Një treg i punës gjithnjë e më konkurrues, papunësia e lartë e të rinjve dhe rritja e investimeve të familjes për arsimimin e tyre ndikojnë në planet e një të riu, duke e bërë më të rëndësishme që ata të bëjnë zgjedhjet e duhura për arsimimin, trajnimin dhe punësimin e tyre.

Prindërit kanë një ndikim të madh në zhvillimin e karrierës së fëmijëve të tyre dhe kjo njihet si "orientim informal i karrierës". Disa prej tyre e mbështesin fëmijën e tyre përmes procesit të vendimmarrjes bazuar në përvojat e veta, ose në bazë të rekomandimeve të miqve dhe familjes, ose disa prej tyre përpiqen përmes fëmijëve të tyre t’i realizojnë aspiratat e tyre të karrierës që ata vetë nuk kanë arritur t’i arrijnë.

Shqetësimi kryesor është se prindërit nuk janë të informuar sa duhet rreth trendeve dhe kërkesave të tregut të punës, shtigjeve të mundshme për arsimim dhe karrierë, profilet e profesioneve të ndryshme, etj, ashtu që ata të jenë të vetëdijshëm për një zgjedhje të informuar të karrierës për fëmijët e tyre.

“Nuk është turp nëse një prind që e ka fëmijën në klasën e 9’të, të shkojë tek një shoqatë e bizneseve ose në odën ekonomike dhe të pyes se cilat prej profesioneve sot kërkohen më shumë në tregun e punës. Kjo nuk ndodhë askund në Kosovë” .

Në anën tjetër, përveç prindërve edhe mësimdhënësit luajnë një rol vendimtar në ndikimin e fëmijëve dhe të rinjve në zgjedhjen e një profesioni dhe edukimi të caktuar. Prandaj komunikimi dy-palësh shkollë-prindër është thelbësor për këtë proces të vendimmarrjes së nxënësve për karrierën e tyre.

Ministria e Arsimit ka zhvilluar Strategjinë e Komunikimit Shkollë-Prindër për Orientimin në Karrierë të Nxënësve të Arsimit te Mesëm të Ulët, që do të mundësojë kontaktin e rregullt të mësimdhënësve me prindërit përmes mekanizmave të qëndrueshëm të komunikimit dhe do të ngrisë ndërgjegjësimin e prindërve për zgjedhje të informuara të karrierës për fëmijët e tyre.

Znj. Rraci këshillon të rinjtë që të mendojnë mirë para se të vendosin për të ardhmen e tyre, si dhe të informohen saktë për shkollat apo fakultetet ku dëshirojnë të vazhdojnë arsimimin.

“Sot, fatkeqësisht ka shumë raste kur të rinjtë edhe pas përfundimit të shkollës së mesme nuk e dinë se në çfarë fakultete të shkojnë. Për shkak se ju mungon informacioni dhe nuk përcjellin informatat e duhura, ata shpesh regjistrohen në fakultete të cilat nuk i kanë të akredituara programet universitare”.

Si përfundim, ajo theksoi rëndësinë e shkathtësive të buta të cilat shkollat në Kosovë nuk i trajtojnë sa duhet. Tani ato nuk po quhen shkathtësi të buta por shkathtesi esenciale.

Ndër këto shkathtësi ajo përmendi shkathtësitë e hulumtimit, komunikimit, si dhe shkathtësitë analitike. Sipas saj, duke shfrytëzuar shkathtësitë e lartcekura, të rinjtë mund të bëjnë hulumtime të ndryshme, qoftë edhe përmes internetit, i cili sot është një burim i pashterrshëm informacionesh. /AkademiPune

Fillo Kuizin
Testojeni veten, mësoni më shumë dhe argëtohuni në të njejtën kohë nëpërmjet kuizeve që ofrojmë ne për ju.
  • Mesatarisht, sa e gjatë duhet të jetë një CV profesionale dhe kompakte?
    A
    1 deri në 2 faqe
    B
    3 apo më shumë faqe
    C
    E gjatë aq sa të përfshijë çdo informatë
    D
    1 faqe
  • A është në rregull në rast se në CV i ekzagjerojmë disa nga përvojat e punës?
    A
    Po, sepse na ofron mundësi më të madhe të punësimit
    B
    Në asnjë variant nuk është në rregull
    C
    Në raste të caktuara, pse jo!
  • Çka duhet të përmbajë medoemos pjesa lartë e CV-së?
    A
    Titullin: Curriculum Vitae apo CV
    B
    Informata rreth kualifikimeve
    C
    Informata personale dhe kontaktin
    D
    Fotografinë
  • Cila nga këto nuk është e preferueshme të vendoset në CV?
    A
    Numri i telefonit
    B
    Kualifikimet
    C
    Qyteti i banimit
    D
    Data e lindjes
  • Në një CV kronologjike (formati më tipik i përdorueshëm në Kosovë), në çfarë renditje vendosen informatat?
    A
    Nga më e para me datë
    B
    Nga më e fundit me datë
    C
    Nga vendi i punës të cilin e kemi mbajtur më së gjati
    D
    Nuk ka rëndësi renditja përderisa informatat janë të sakta
  • Cila nga këto burime është kompetente t'ju lëshojë referencë për CV?
    A
    Një familjar
    B
    Punëdhënës i mëhershëm
    C
    Shok apo shoqe
  • Në një CV është e preferueshme të përdoren edhe pika renditëse (bullet points)?
    T
    E vërtetë
    F
    E pavërtetë
  • Cili nga faktorët e mëposhtëm është një faktor që ndikon në mospërzgjedhjen e CV-së suaj?
    A
    CV është vetëm 1 faqe
    B
    Formatim i dobët i CV-së
    C
    Qyteti ku banoni
  • Gabimet gramatikore mund të jenë arsye që CV-ja juaj të diskualifikohet:
    A
    Nuk ka rëndësi gramatika, më shumë kanë rëndësi informatat në CV
    B
    E vërtetë, gabimet gramatikore mund të diskualifikojnë një kandidat
    C
    Në asnjë variant, gramatika nuk duhet të jetë arsye për diskualifikim
  • Në cilin format është e preferueshme të dërgojmë CV-në tek punëdhënësi?
    A
    CV mund të dërgohet si fotografi
    B
    CV preferohet të dërgohet në Word Dokument
    C
    CV preferohet të dërgohet ne PDF
    D
    Nuk ka rëndësi formati
1
/
10
ARTIKUJ TË NGJASHËM
ÇKA DUHET TË BËNI NËSE JENI PUSHUAR NGA PUNA?
Të pushohesh nga puna, mund të jetë shumë stresuese. Kur e merrni një lajm të tillë, mbase qysh në momentet e para do të dëshironi të largoheni nga zyra. Kjo, sepse humbja e punës mund t’iu ndikojë në shumë mënyra. Në përgjithësi, gjithandej në botë ekziston një stigmë për njerëzit që janë pushuar nga puna, e kjo është akoma më e dukshme kur ndodhë në vendet e vogla, ku ka pak kompani që operojnë në treg dhe të cilat janë në kontakt me njëra-tjeren vazhdimisht. Kështu që, nëse ndonjëherë gjendeni përballë një situate të tillë, kur punëdhënësi juaj ju thërret për t’ua kumtuar lajmin se jeni pushuar nga puna, është shumë e rëndësishme t’i keni parasysh disa gjëra dhe jo vetëm të dilni nga zyra. Informohuni saktë. Kur merrni lajmin se punëdhënësi juaj dëshiron të shkëpusë marrëdhënien e punës me ju, sigurohuni t’i bëni pyetjet e duhura që t’i merrni faktet se pse ai ka ardhur deri tek një vendim i tillë. Pyeteni punëdhënësin tuaj: Pse jam pushuar nga puna sepse nuk dua t’i bëj gabimet e njejta në të ardhmen. Kështu, ju mund të analizoni se si ai i justifikon shkaqet në mënyrë që të përcaktoni saktë se a ka bazë vendimi i tij. Diskutoni kushtet e largimit. Sigurohuni që para se të nënshkruani ndonjë dokument për ndërprerje bashkëpunimi, t’i analizoni mirë të gjitha aspektet. Sigurohuni që shkëputja e kontratës suaj ka bazë ligjore apo që kontrata nuk është shkëputur për arsye diskriminimi ose tjera. Kjo ngase varësisht nga rasti, juve mund t’u takojë dëmshpërblim. Rregullojeni menjëherë CV-në tuaj. Asnjëherë nuk është fundi dhe asnjëherë nuk është vonë për të nisur diçka të re. Filloni të aplikoni për punë të tjera ku mund ta gjeni veten. Rregullojini të gjitha detajet, cekni edhe punën e fundit nga e cila jeni pushuar, si dhe të gjitha aftësitë që i keni fituar gjatë asaj kohe. Po ashtu, edhe çdo detaj tjetër të cilin nuk e keni pasur të nënvizuar në CV deri në atë moment. Gjatë vitit 2018, një studim 10 vjeçar me më shumë se 2,600 drejtorë zbuloi se të gjithë ata individë që dikur u pushuan nga puna (91 përqind e tyre)  kishin gjetur një punë të mirë apo edhe më të mirë se ajo që kishin pasur më herët.  Ky studim u publikua në librin e titulluar “Dera tjetër e drejtorëve”. Të largohesh nga puna nuk duhet të jetë diçka demoralizuese. Kjo duhet t’iu shërbëjë të reflektoni edhe me veten por edhe me ngjarjet përreth që mund të kenë shpierë deri tek pushimi nga puna. Cilado qoftë arsyeja e largimit tuaj, ju mund ta shihni anën e ndritshme të të gjithë ndodhisë dhe të jeni më të matur që në të ardhmen të mos lejoni të përsëriten situatat e ngjashme.
Lexo më shumë
Pse duhet të zgjedhni një karrierë në shitje?
Shumica e njerëzve mendojnë se “shitje” nënkupton vetëm të “flasësh”. Mirëpo, ata që punojnë në shitje e dinë se të dëgjuarit është pjesa më e rëndësishme e punës së tyre - Roy Bartell   Puna në shitje nënkupton shitjen e një produkti ose një shërbimi tek dikush tjetër. Sektori i shitjes në një kompani apo biznes ka rëndësi shumë të madhe - shumica e kompanive e kanë të nevojshëm këtë sektor sepse shitja çon në rritjen e profitit apo të ardhurave të asaj kompanie. Valon Thaçi, menaxher i shitjes në Cacttus - kompani në fushën e teknologjisë së informacionit dhe të telekomunikimit, në një intervistë për KosovaJob tha se karriera në shitje më së miri zhvillohet nëpërmjet trajnimeve apo shkollimit adekuat, ani pse ka edhe prej atyre njerëzve të cilët fokusohen vetvetiu në shitje apo edhe e kanë më të lindur. Ai përmend një teori të cilën e konsideron esenciale për një karrierë të suksesshme në shitje. “Çdo shitës është mirë të duket mirë, ta njohë produktin të cilin e shet, të dijë kërkesën, nevojën e tregut si dhe të klientëve”.  Sipas tij, klienti nuk duhet parë si mundësi e përfitimit material dhe pas atij përfitimi të harrohet për një periudhë kohore, mirëpo duhet vazhdimisht të kontrollohet nëse ai është i kënaqur ose jo me shërbimin. Nga një trajnim që pati me Bruno Augustonin, një folës me eksperiencë në komunikim dhe shitje, Thaçi përcjellë edhe një mesazh “Bruno thotë se për çdo klient është mirë të dihet se çka ka brenda në zemër, cila është dëshira e tij dhe pse ai dëshiron ta blejë produktin që po i ofrohet dhe nëse ai klient e blen atë produkt, atëherë përgjegjësia është e madhe për ta ruajtur atë klient”. Thaçi përmend dy lloje të shitjes, shitje profesionale dhe shitje guerrile. Shitje profesionale konsiderohet atëherë kur personi shkon me kohë në punë, paraqitja është adekuate në punë dhe paraqitja para klientit nënkupton shumë për atë person, klientin dhe kompaninë mbi të gjitha. I dyti lloj i shitjes është shitja guerrile, e cila ndodhë në raste spontane, në një restaurant, në rrugë apo kudo. Rastësisht takohet një klient dhe shitet produkti aty për aty, pastaj nuk ekziston mundësia për të marrë një mendim nga klienti rreth atij produkti. Në profesionin e shitjes, rëndësi e veçantë duhet t’i kushtohet edhe paraqitjes dhe kjo lidhet me shitjen profesionale. Ai thotë se shitjen profesionale e konsideron si lloj shkolle sepse është diçka që duhet mësohet. Tek ky lloj i shitjes luan shumë rol komunikimi, paraqitja dhe mënyra se si ruhet marrëdhënia me klientin duke ofruar shërbime. “Shitja nuk është shitje, veç po dal dikund dhe po shes, është dhunti që ta ka falë zoti, është komunikimi, paraqitja, mënyra se si ti shet dhe se si e mban relacionin me klientin duke ofruar shërbim, jo relacionin me klientin duke shkuar në kafe. Si këshillë e imja është që njerëzit ta praktikojnë zhvillimin e biznesit me takime nëpër zyre. P.sh, nëse unë dua ta blej një produkt nga një kompani e caktuar, atëherë ajo kompani mua me fton fillimisht në zyret e tyre që ta shoh produktin dhe vendin ku zhvillohet ai produkt, në këtë mënyrë doza e besimit për ta blerë një produkt të caktuar rritet. E kundërta ndodhë në rast se kompania me fton në një kafe për të biseduar rreth produkteve, kjo për mua është jo serioze”, ka thënë Thaçi. Cilat janë përfitimet që vijnë me karrierën në shitje? Jo vetëm kompania është ajo që përfiton nga ky profesion sepse edhe individët që punojnë në shitje kanë përfitime shumë të mëdha. Të punuarit në shitje e bën një person: Më të pavarur E ndihmon në krijimin e kontakteve me njerëz I krijon aftësitë e zgjidhjes së problemeve I mundëson të njihet në treg për rezultatet e punës Përfitimet e nënvizuara më lart janë vetëm disa nga shumë të tjera që sjellë karriera në shitje. Edhe Valon Thaçi, sa i përket përfitimeve që vijnë nga shitja, thotë se janë të shumta. “Përfitimi numër një është që njofton shumë njerëz, karaktere të ndryshme të njerëzve, të bën të kuptosh mënyrën se si ata veprojnë sepse edhe ai i cili blen, edhe ai shet dikund tjetër dhe kjo do të thotë se është njëfarë zingjiri dhe domosdoshmërisht mëson edhe prej blerësve. Mua personalisht, shitja më ka ndihmuar shumë sepse kam krijuar edhe shumë shoqëri dhe mbase në ndonjë profesion tjetër nuk do arrija këtë. Në Kosovë, kemi mungesë të shitësve profesional por njëkohësisht edhe të pronarëve të kompanive të cilët i motivojnë shitësit dhe motivimi nuk nënkupton vetëm mjetet financiare por trajnim adekuat të shitësve në korporata, kompani, në shitje me pakicë, etj”, tha Thaçi. Kur flet për motivimin e punëtorëve, ai përfshin edhe mirënjohjet që duhet t’iu bëhen punëtorëve sa i përket performancës. Ai thotë se është mirë që menaxherët bashkë me përgjegjësit e burimeve njerëzore të praktikojnë përzgjedhjen e punëtorëve më të suksesshëm përgjatë një viti. Cilat janë aftësitë për sukses në shitje?   Pos komunikimit që është element kyç, si çelës për të arritur sukses në shitje por edhe në jetë në përgjithësi, Thaçi i përmend edhe disa aftësi. Durimin Menaxhimin e kohës Fokusin Njohjen e produktit  “Numër një është durimi. Po spate durim në shitje, mos vazhdo me këtë punë. Unë e kam prioritet menaxhimin e kohës, si me e menaxhu kohën me klientin sepse edhe klienti e dëshiron kohën e vet, prandaj duhet të gjeni mënyrën se si ta menaxhoni atë. Nëse nuk dimë ta menaxhojmë kohën si biznese nuk mendoj që është diçka e mirë. Numër tre është fokusi. Duhet të jeni shumë të fokusuar në punën që e bëni, në një letër të cilën ia dërgoni klientit, një pikë ose presje, lë të kuptosh shumë. Pastaj vjen njohja e produktit, nëse nuk arrini ta njihni, ta studioni produktin që e shitni, atëherë do ta keni shumë të vështirë të vazhdoni me këtë profesion. Pra, duhet ta njihni produktin në thelb sepse pyetjet qe klientët mund t’i bëjnë, ndonjëherë janë të paparashikueshme”. Një këshillë tjetër të cilën ai e jep për të gjithë të interesuarit për të pasur një karrierë të suksesshme në shitje, është që gjithmonë t’i bëjnë një analizë klientit, të mësojnë se çfarë promovimesh ka bërë ai klient së fundmi, për çka ka nevojë, etj. A ka perspektivë për shitësit e rinjë në Kosovë? Sa i përket perspektivës për shitësit e rinjë, Thaçi thotë se ka perspektivë, mjafton që të jenë të përkushtuar dhe ta duan profesionin. Ai këshillon të rinjtë që punën të mos e shohin si mundësi për të pushuar, sepse një gjë e tillë ua humbet kohën të dy palëve, edhe punonjësve, edhe punëdhënësve. "Nëse punën e shihni si mundësi me u ulë edhe me pushu, atëherë jeni duke i marrë kohën vetes e edhe atij që iu ka punësuar dhe dëmi është i dyanshëm. Mirëpo, ai që iu ka punësuar, nuk ua ka borxh këtë. Prandaj, nëse nuk dini diçka, është më mirë të pyesni apo informoheni. Ka perspektivë dhe ka punë kush dëshiron të punojë, kush nuk dëshiron, nuk ka perspektivë. Hulumtoni se çka dëshironi të punoni, ku dëshironi të punoni, si dëshironi të punoni, pra cilat janë format më të përshtatshme për juve.  Nëse ka raste kur jeni të lirë me punët, lexoni, shfrytëzojeni kohën për të lexuar sepse edhe ju rriteni profesionalisht. Ka mijëra e mijëra teori, mijëra shkarkime online ku mund të informoheni rreth shitjes”. Le t'i kushtojmë më shumë rëndësi kohës dhe t'i përkushtohemi më shumë punës". A ofrohen mjaftueshëm vende pune në Kosovë në sektorin e shitjes? Pothuajse çdo kompani, në çdo industri, ka nevojë për shitje. Në lidhje me mundësitë e punësimit në fushën e shitjes në Kosovë, Thaçi tha se gjithmonë ka kërkesë për shitës të mirë. Ai nënvizoi se në kompaninë Cacttus, ofrohen shumë mundësi për t’u zhvilluar nëpërmjet trajnimeve. “Çdo kompani që prodhon, ka nevojë gjithmonë për shitje, sepse ne gjithmonë blejmë, shitësi edhe blerësi janë vëlla dhe motër dhe nuk ka institucion përveç atyre publike natyrisht që nuk kanë nevojë për shitës, institucionet private të gjitha thuajse kanë nevojë për shitës. Aq ka nevojë për shitje, sa është e paimagjinueshme. A kemi shitës të mirë? Kemi nevojë për më shumë. Në kompaninë ku unë punoj janë mundësi të jashtëzakonshme për cilindo që është i interesuar të punojë në sektorin e shitjes dhe ka shumë përfitime. Tek ne ka mundësi për t’u zhvilluar nëpërmjet trajnimeve”, përfundoi Thaçi. Valon Thaçi, është menaxher me përvojë në fushën e shitjes. Ai ka mbi 10 vite përvojë punë në kompaninë Cacttus, kompani e cila operon në fushën e teknologjisë së informacionit dhe të telekomunikimit.
Lexo më shumë
Çka është një letër dorëheqjeje dhe pse duhet ta shkruajmë?
Nëse keni vendosur të largoheni nga një vend pune, pavarësisht rrethanave, konsiderohet shumë profesionale ta shkruani një letër dorëheqjeje që t’ia dërgoni punëdhënësit aktual. Duke dërguar një letër dorëheqjeje, ju do të lini hapësirë edhe për bashkëpunime të tjera të mundshme në të ardhmen. Çka nënkupton dorëheqja? Dorëheqja është një akt i njëanshëm i punëmarrësit, e cila nënkupton ndërprerjen e marrëdhënies së punës, me ç'rast punëmarrësi duhet t’i specifikojë arsyet e ndërmarrjes së një veprimi të tillë. Çka është një letër dorëheqjeje? Një letër dorëheqje nënkupton shprehjen e dëshirës për t’u larguar nga një vend pune, institucion ose kompani e caktuar. Në këtë letër, duhet të elaborohen arsyet se pse personi po largohet nga ai vend pune. Pse duhet të shkruhet letra e dorëheqjes? Letra e dorëheqjes duhet të shkruhet ngase nënkupton një formë profesionale të largimit nga puna, pavarësisht vendit ose pozitës së punës. Në rast se punëmarrësi me vullnet të tij dëshiron ta shkëpusë marrëdhënien e punës, ai duhet çdoherë ta njoftojë punëdhënësin lidhur me arsyet e shkëputjes së marrëdhënies së punës brenda një afati të arsyeshëm kohor. Ky afat duhet të jetë i paraparë me ligj dhe kontratë të të punësuarit, me ç'rast edhe punëdhënësit i jepet mundësia e gjetjes së zëvendësimit për pozitën konkrete, brenda kohës së aryeshme. Çka duhet të përmbajë një letër dorëheqjeje? Një letër dorëheqjeje duhet të përmbajë: Deklaratën se do ta lini punën Titullin e pozitës suaj të punës Datën e fundit deri kur do te jeni në atë pozitë pune Mirënjohje për punëdhënësin tuaj Diçka nga përvoja në kompaninë e caktuar Ofertë për ta ndihmuar personin që do të vijë në pozitën e njejtë Të dhënat tuaja kontaktuese Shembull i një letre dorëheqjeje: Përshëndetje (emri dhe mbiemri i personit të cilit po i drejtoheni) Ju lutem pranoni këtë letër si njoftim për dorëheqjen time nga pozicioni  i (shkruani pozitën e punës të cilën e keni mbajtur) këtu në kompaninë (shkruani emrin e institucionit/kompanisë), me datën e fundit (shkruani datën e fundit deri kur mund të jeni pjesë e kompanisë). Kam vendosur të largohem për shkak se (cekni arsyen se pse po largoheni, mund të jetë kyçje në një projekt të ri ose ofertë tjetër e punës, planifikim i studimeve jashtë vendit, etj). Unë jam i gatshëm/ e gatshme për të ndihmuar në rekrutimin dhe trajnimin e personit që do të më zëvendësojë dhe do të sigurohem që të gjitha këto të kryhen para largimit tim, që të mos shtyhet as edhe një proces brenda kompanisë. Dua t’iu falenderojë shumë për qasjen e mirë dhe vlerësimin e punës sime. Kjo kompani me ka dhënë shumë dhe shpresoj që kjo ka qenë reciproke.  Pavarësisht largimit, nëse ndonjëherë ju konsideroni që unë mund të ndihmoj për të mirën e kompanisë qoftë edhe nga larg, ndjehuni të lirë të më kontaktoni. Ka qenë një kënaqësi e madhe të punoj me ju dhe të gjithë stafin dhe definitivisht do të doja të mbesim në kontakt. Çdo të mirë, (Emri dhe mbiemri juaj) (Të dhënat e kontaktit)
Lexo më shumë
SI TA NEGOCIONI PAGËN ME PUNËDHËNËSIN TUAJ?
Puna është shumë e vlefshme sa i përket ndërtimit intelektual por jo vetëm, e njëjta ka rëndësi edhe për shkak se shërben në aspektin financiar, pra edhe në ndërtimin jetësor të një individi. Paga është shpërblimi i përpjekjeve të personit për t’i realizuar detyrat e tij në punë. E paga, jo gjithherë mund të jetë e pranueshme për një individ. Prandaj, negocimi i pagës është proces shumë i rëndësishëm por edhe i vazhdueshëm gjatë tërë karrierës së një personi. Gjatë një interviste për rrjetin e punësimit KosovaJob, Menaxherja e Burimeve Njerëzore në Monego, Anesa Ramaxhiku Begolli, dha disa këshilla si të kalohet me sukses procesi i negocimit të pagës. Pse duhet të mësohemi ta negociojmë pagën? Ramaxhiku-Begolli tha se pavarësisht se a është puna e parë apo e pestë e dikujt, është e rëndësishme të mësohet se paga mund të negociohet.   “Nëse mendoni që nuk paguheni sa e meritoni dhe nuk negocioni, atëherë kjo dëmton përformancën tuaj në punë. Negocimi i pagës i tregon një punëdhënësit që e njihni vlerën e punës tuaj dhe siguron përfitime tjera përveç atyre financiare. Kjo ju ndihmon të mësoni se si të përballeni me biseda të vështira në punë, në një frymë profesionale, bashkëpunuese dhe jo-kontradiktore”, nënvizoi ajo. Ajo jep disa këshilla thelbësore për të gjithë punëkërkuesit dhe  punëmarrësit, të cilët hasin në vështirësi për ta diskutuar pagën me punëdhënësin e tyre. Hulumtoni industrinë specifike dhe zonën gjeografike. Nëse dëshironi ta merrni pagën që e meritoni, është e rëndësishme të dini shkallën e pagesës për pozicionin tuaj në industrinë specifike dhe në zonën tuaj gjeografike. Caktoni numrin e saktë. Sipas studimeve, punëmarrësit të cilët thonë një numër të saktë gjatë negocimit për pagë, kanë më shumë gjasa të marrin një ofertë përfundimtare më afër asaj që kanë pranuar fillimisht për shkak se punëdhënësi do të supozojë se keni bërë hulumtime më të gjera për vlerën e pozitës në treg për të arritur tek ky numër specifik. Caktoni pagën që ju do të ishit të motivuar për punën që do bëni. Gjatë konsiderimit të ofertës financiare, ju duhet ta caktoni pikën më të ulët – ofertën të cilën nuk mund ta pranoni. Këtu mund të bazoheni në nevojën financiare, vlerën e tregut ose pagës që ju do të ishit të motivuar për punën që do bëni për të siguruar një performancë të mirë në vendin e punës. Refuzimi i ofertës nuk është i lehtë, por është e rëndësishme të dini kur ta bëni atë dhe të jeni të gatshëm të thoni "jo” nëse ajo nuk është në pritshmërinë tuaj, duke u bazuar në kriteret e lartcekura. Tregoni se çfarë mund të bëni. Para se të filloni të flisni me numra, flisni për atë që keni bërë dhe më e rëndësishmja-çfarë mund të bëni. Konsideroni përfitimet tjera. Në momentin kur jeni në negocim të një oferte të punës, një rëndësi të madhe, përveç kompenzimit financiar, kushtojini edhe mundësisë së zhvillimit në karrierë dhe përfitimeve tjera. Mundohuni të kuptoni se cili do të jetë rrugëtimi juaj i zhvillimit në karrierë në këtë kompani, cilat janë pozitat në të cilat ju do të konsideroheshit për ngritje në pozitë. Përveç pagës dhe ngritjes në pozitë, ju mund të negocioni edhe përfitime të tjera, si p.sh shpërblimet në bazë të peformancës, sigurimin shëndetësor, familjar dhe të tjera.  Rezultate të pyetësorëve të ndryshëm në mbarë botën kanë treguar se shumë njerëz kurrë nuk e kanë sjellë në tavolinë diskutimin mbi pagën. Ramaxhiku-Begolli thotë se kjo mund të ndodhë për shkaqe të ndryshme. “Bisedimi rreth pagës i bënë njerëzit të ndjehen jo rahat, sidomos kur kërkohet më shumë. Kjo ndodh për shkak të mungesës së hulumtimit për pagat e në industri dhe në rajon për pozitën specifike, mungesës së aftësive të negocimit, mendimit se nëse negocioni mund të duket sikur po kërkoni shumë” E për ta shmangur një gjë të tillë, Ramaxhiku-Begolli tha se duhet të konsiderohen të gjitha përparësitë dhe mangësitë gjatë shqyrtimit të negociatave. “Krijoni një propozim me ide të qarta, që i tregon punëdhënësit aftësitë e juaja. Negocimi në fund të fundit dërgon një mesazh të rëndësishëm tek punëdhënësi dhe është thjesht pjesë e procesit të rekrutimit” Kur duhet një punëtor të diskutojë pagën me punëdhënësin e tij? Ndonëse shumë njerëz hezitojnë ta diskutojnë pagën me punëdhënësin, sipas Ramaxhiku-Begolli kjo nuk është edhe aq e vështirë sa duket. “Negociatat rreth pagës nuk janë aq të komplikuara sa duken. Pagën duhet ta negocioni kur ta keni ofertën (e shkruar) në dorë,  kur ta keni bërë të qartë vlerën që po sillni në kompani dhe keni bërë hulumtimet e duhura para se të propozoni një shifër” Krejt në fund, ajo theksoi se është e rëndësishme të kuptohet që secila situatë është e ndryshme. Negociatat rreth pagës mund të jenë të frikshme, por gjithmonë duhet të tentohet që biseda të mbahet në një frymë pozitive.
Lexo më shumë
KosovaJob është rrjeti më i madh i punësimit në Kosovë, i çertifikuar nga Bureao Veritas me ISO 9001: 2015 për Menaxhimin e Cilësisë.